জাতঃ বানপীড়িত অঞ্চলৰ খেতিয়ক সকলে শালিধানৰ বুঢ়া কঠীয়া (৬০ দিনীয়া) যেনে : মনোহৰ শালি, বিৰাজ, শ'লপোনা, এফ্ৰেশালি আদি অন্যান্য থলুৱা জাতৰ সঁচ ভাদৰ পৰা আহিনলৈকে কৰিব পাৰি। প্ৰসাদ ভোগ আৰু গোবিন্দ ভোগ কঠীয়া (৬০ দিনীয়া) ভাদৰ তৃতীয় সপ্তাহলৈকে ৰব পাৰি। সত্য, বসুন্ধৰাৰ কঠীয়া (৩০-৩৫ দিনীয়া) ভাদৰ মাজ ভাগলৈকে ৰব পাৰি। প্ৰফুল্ল আৰু গীতেশ জাতৰ ৰুন কঠীয়া ৬০ দিনলৈ কৰিব পাৰি।

লুইত, কপিলী, দিচাং আৰু কলং কঠীয়া (২১-২৫ দিনীয়া) ভাদৰ শেহলৈকে কৰিব পাৰি। এই কেইবিধ জাত কঠীয়া সিঁচাৰ দৰে গজালি উলিয়াই বোকা মাটিত ভাদৰ ২৫ তাৰিখলৈকে সিঁচিও কৰিব পাৰি।

সাৰ প্ৰয়োগঃ যি সকল খেতিয়কে কঠীয়া ৰোৱাৰ সময়ত প্ৰাথমিক সাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা নাই তেখেতসকলে ৰোৱাৰ ২০-২৫ দিনৰ ভিতৰত প্ৰতি বিঘা তলিত ৫ কিঃ গ্ৰামকৈ ইউৰীয়া টপ ড্ৰেছিং হিচাপে প্ৰয়োগ কৰি মাটিৰ লগত মিহলাই দিব। যিসকলে সোণামুখী আৰু হীৰা (বৰাক উপত্যকাৰ বাবে) বা সত্যৰঞ্জন, লুইত, কপিলী জাতৰ হ্ৰস্বম্যাদী ধানৰ অঙ্কুৰিত বীজ পোনে পোনে পথাৰত সিঁচি শেহতীয়াভাৱে শালি খেতি কৰিছে আৰু বীজ সিঁচাৰ সময়ত সাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা নাই, তেখেতসকলে বীজ সিঁচাৰ ১৫-২০ দিনৰ ভিতৰত প্ৰতি বিঘাত ৫ কিঃ গ্ৰামকৈ ইউৰীয়া টপ ড্ৰেছিং হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিব। সাৰখিনি প্ৰয়োগ কৰাৰ আগেয়ে এগুণ ইউৰীয়াৰ লগত ১০ গুণ গোবৰ নাইবা পচন সাৰ মিহলাই ৪৮ ঘণ্টাৰ সময় গাপ দি লব।

বান আক্রান্ত অঞ্চলত শেহতীয়া শালি খেতি কৰিলে একেবাৰতে সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব পাৰিলে ভাল। তেনে কৰিলে থলুৱা জাতৰ ক্ষেত্ৰত ইউৰীয়া ৬ কিঃ গ্ৰাঃ, চুপাৰ ফচফেট ৯ কিঃগ্ৰাঃ আৰু মিউৰিয়েট অব পটাছ ৪ কিঃ গ্ৰাঃ শেহৰ চাহ হাল বাাওতে মিহলি কৰি দিব।

উন্নত কম দিনীয়া জাতৰ ক্ষেত্ৰত ১২ কিঃ গ্ৰাঃ ইউৰীয়া, ১৭ কিঃ চুপাৰ ফচফেট আৰু ৪ কিঃ গ্ৰাঃ মিউৰিয়েট অব পটাছ শেহৰ চাহ হাল বাাওতে মাটিত প্ৰয়োগ কৰিব। এনে কৰিলে টপড্ৰেছিং কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়, কাৰণ ধান ফুলিবলৈ বেছি দিন নাপায়।

বিশেষ মন কৰিবলগীয়া:

(ক) বিশেষ প্ৰতিপালন: পোকা-পতঙ্গৰ দ্বাৰা আক্রান্ত পথাৰত ঔষধ ছটিওৱাৰ পিছত বিঘাই প্ৰতি ৫ কিঃ গ্ৰামকৈ ইউৰীয়া উপড্ৰেছিং কৰিলে ধাননিডৰা সোনকালে সবল হৈ ঠন ধৰি উঠাত সহায় কৰে। ইয়াৰ পৰিবৰ্তে প্ৰতি লিটাৰ পানীত ৪০ গ্ৰাম হিচাপে ইউৰীয়া মিহলাই ঔষধৰ সৈতে একেলগে স্প্ৰে কৰিও সুফল পাব পাৰি।

(খ) বেমাৰ নিবাৰণঃ

১) পাতজ্বলা বেমাৰ প্ৰতিৰোধী জাত যেনে-মনোহৰ শালি, প্ৰসাদ, আই আৰ-৩৬ বা পঙ্কজ ধান ৰোৱক।

২) পৰাপক্ষত বীজ সিঁচাৰ আগতে ঔষধেৰে শোধন কৰি ল'ব।

পাত দেই যোৱা পৰাপক্ষত পাতজ্বলা প্ৰতিৰোধ জাত যেনে ৰঞ্জিত আৰু বাহাদুৰৰ খেতি কৰক।

বিশেষ সাৱধানতাঃ পাত আৰু ঠাৰি গেলা বেমাৰে দেখা দিলে ইউৰীয়া নাইবা অন্য নাইট্ৰজেনযুক্ত সাৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বেমাৰৰ মাত্ৰা বেছি হয়। তাৰ পৰিবৰ্তে প্ৰতিবিঘা তলিত ৩ কিঃগ্ৰাঃ মিউৰিয়েট অব পটাছ ছটিয়াই দিলে সোনকালে বেমাৰৰ পৰা আৰোগ্য হোৱাত সহায় কৰে।